Eygelshoven (lokaal: Egelze; Kerkraads: Ejelser) is een dorp in het zuidoosten van Limburg dat deel uitmaakt van de gemeente Kerkrade. Tot de gemeentelijke herindeling van 1982 was het een zelfstandige gemeente. De kern had rond 2005 ongeveer 2.240 inwoners; samen met de buurtschappen Hopel, De Vink en Waubacherveld groeide dit aantal aanzienlijk.
De stichting "Eygelshoven door de eeuwen heen" werd opgericht op 30 november 1981. Het ontstond naar aanleiding van het 850-jarig bestaan van Eygelshoven datzelfde jaar. De gemeente Eygelshoven vormde een werkgroep voor het samenstellen van een gedenkboek. Door de grote hoeveelheid verzameld informatie- en fotomateriaal ontstond het initiatief om een historische vereniging op te richten.
Samenvatting Eygelshoven
Eygelshoven is een dorp in het zuidoosten van Limburg, behorend tot de gemeente Kerkrade en tot 1982 een zelfstandige gemeente. Ondanks de verstedelijking heeft het dorp een eigen karakter en dialect (Egelzer plat) behouden. Het ligt tegen de Duitse grens aan, bij de rivier de Worm, met natuurgebieden als het Wormdal, de Groene Long met de Cranenweyer en het Strijthagerbeekdal.
Het dorp wordt al in 1131 genoemd als Eigelsowen, maar archeologische vondsten tonen bewoning sinds de Romeinse tijd. Bestuurlijk hoorde Eygelshoven eeuwenlang bij het hertogdom Gulik, later onder Napoleon bij het Departement de la Roer, en pas na 1815 definitief bij Nederland.
Vanaf eind 19e eeuw veranderde de ontdekking van steenkool het agrarische dorp ingrijpend. De particuliere mijnmaatschappij Laura en Vereeniging exploiteerde de mijnen Laura (vanaf 1905) en Julia (vanaf 1926). Samen produceerden zij bijna 64 miljoen ton steenkool tot hun sluiting (Laura in 1968, Julia in 1974 – de laatste steenkoolmijn van Nederland). De mijnbouw zorgde voor een sterke bevolkingsgroei door instroom van arbeiders uit heel Nederland en uit Oost- en Zuid-Europa.
Naast steenkool werd in de groeve Herman in twee perioden (1920–1923 en 1945–1949) bruinkool in dagbouw gewonnen. Na de gemeentelijke herindeling van 1981 ging Eygelshoven grotendeels op in Kerkrade, maar sinds 2005 staan er weer officiële plaatsnaamborden.
Eygelshoven ligt aan de spoorlijn Heerlen–Herzogenrath en het Miljoenenlijntje. In 2007 werd station Eygelshoven Markt geopend op de lijn Aken–Heerlen.
Het gehucht Hopel is een voormalige witte mijnwerkerskolonie uit 1906, gebouwd door Laura en Vereeniging. De witgeschilderde arbeiderswoningen met rode daken zijn in de jaren 80 gerenoveerd en gelden als industrieel erfgoed.
In het centrum staan twee kerken: het romaanse Kleine Kerkje (delen vermoedelijk 11e eeuw, een van de oudste kerken van het bisdom Roermond) en de grotere Sint Janskerk uit 1922, ontworpen door Alphons Boosten en Jos Ritzen. Naast de Sint Janskerk staat een mijnmonument met een mijnwagentje (d'r jetsuugswaan) en een beeld van de heilige Barbara, ter nagedachtenis aan de mijnwerkers.
Bekende personen uit Eygelshoven zijn onder anderen architect en kunstenaar Laurens Bisscheroux, kunstschilder Roger Braun, publicist en uitgever Ben Herbergs, radiomaker en fotograaf Stefan Heijdendael, demograaf en hoogleraar Jan Latten, en wijnkoopman Peter Joseph Valckenberg, grondlegger van Duitslands oudste im- en exportwijnhandel.