De Laethof is het onderkomen van de stichting en heeft een rijke historische betekenis. De naam verwijst naar de Laetbank, welke eeuwenlang daar haar zetel had. Dit instituut had jurisdictie over het grondgebied van Eygelshoven en omliggende gemeentegronden.
De ontstaan van deze Laetbank hangt nauw samen met de vorming van Eygelshoven als zelfstandige plaats.
Samenvatting De Laethof
De Laethof in Eygelshoven was eeuwenlang de zetel van de Laetbank, het gerecht dat rechtsmacht had over Eygelshoven en omliggende gronden. De instelling hangt nauw samen met het ontstaan van Eygelshoven als zelfstandig dorp.
Een laet was een niet-vrije, horige man die grond in leen of pacht hield van een leenheer. In ruil voor gebruik van de grond moest hij onder meer een deel van de oogst afstaan of diensten verrichten. De leenheer moest op zijn beurt zorgen voor rechtszekerheid, veiligheid en een vorm van sociale zekerheid. Gaandeweg werden de laeten zelfstandiger: de leenheer droeg grond over tegen erfpacht of cijns, een pachtvorm waarbij de overeenkomst niet eindigt bij overlijden of opzegging. Zo kwam het eigendom steeds vaster in handen van de pachters.
De laeten organiseerden zich in een soort gerechtshof, de Laethof, waar grond- en goederenverkopen werden geregeld, geschillen werden beslecht en bezittingen officieel werden ingeschreven ("verheven").
Het gebouw
Het eerste Laethof-gebouw stond vermoedelijk op de plek van de huidige pastorie. In 1751 kocht de familie Russel/Ressel uit Andernach het pand. In 1764 lieten zij de huidige carrévormige hoeve bouwen als heerboerderij. Boven de koetspoort werd een steen met het familiewapen aangebracht. De laatste laetheer was Frans Erwin Russel, tevens Paltsgraaf. Zijn kleinzoon ligt begraven aan de zuidzijde van het Oude Kerkje; zijn grafsteen is daar nog te zien.
Met de komst van de Fransen in 1794 verloor de Laethof haar functie als laetgerecht. Tot 1930 bleef het complex in familiebezit, daarna werd de gemeente Eygelshoven eigenaar en kreeg het gebouw de functie van gemeentehuis. Slechts enkele stukken over de Laethof zijn bewaard en hier ter plaatse getranscribeerd.
Na 1938 raakte het gebouw in verval en dreigde sloop. Tussen 1942 en 1951 werd de Laethof gerestaureerd onder leiding van architectenbureau Peutz. Een deel werd tot 31 december 1981 gebruikt als representatief gemeentehuis; de bovenverdieping werd als woonhuis verhuurd.
Huidig gebruik
Sinds 1982 is de heemkundevereniging "Stichting Eygelshoven door de eeuwen heen" in de Laethof gevestigd. Vanaf 1 april 2006 huisvest het gebouw ook het Laurafonds, een goededoelenfonds voortgekomen uit het mijnbedrijf Laura & Vereeniging, dat Eygelshovense verenigingen financieel ondersteunt.
Sinds 2009 is de Laethof opnieuw een officiële trouwlocatie van de gemeente Kerkrade. Daarnaast vervult het gebouw diverse ceremoniële en maatschappelijke functies:
- Met carnaval vindt hier de sleuteloverdracht plaats van de burgemeester van Kerkrade aan de beide prinsen van Eygelshoven.
- De Schuttersbroederschap St. Sebastianus presenteert er jaarlijks na het koningsvogelschieten de nieuwe koning aan vertegenwoordigers van het gemeentebestuur en de geestelijke overheid.
Zo is de Laethof geëvolueerd van middeleeuws laetgerecht tot een multifunctioneel historisch en maatschappelijk centrum.
